30 listopada 2012, Włodzimierz Wołyński.

1.Uroczystości pogrzebowe, modlitwa ekumeniczna.Foto Konsulat Generalny RP w Łucku. 2.Trumny ze szczątkami.Foto Konsulat Generalny RP w Łucku.

Włodzimierz Wołyński – pogrzeb ofiar zbrodni z 1941 r.

W dniu 30 listopada we Włodzimierzu Wołyńskim uroczyście pochowano szczątki ofiar wydobyte podczas tegorocznych prac ekshumacyjnych prowadzonych na terenie dawnego więzienia NKWD. W uroczystościach udział wzięli przedstawiciele wołyńskich władz obwodowych, Konsulatu RP w Łucku oraz duchowieństwo różnych obrządków.

Prace poszukiwawcze zlecone przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa rozpoczęto w 2011 r., kiedy to ukraińscy archeolodzy poszukujący fundamentów zamku Kazimierza Wielkiego natrafili na masowy grób, w którym odnaleziono min. polskie orzełki i guziki wojskowe. Na podstawie relacji świadków oraz wyników ekshumacji z 1997 r. wysnuto przypuszczenie, iż udało się odnaleźć masową mogiłę, w której spoczywają osoby zamordowane przez NKWD w trakcie tak zwanej „ewakuacji więzień” w czerwcu 1941 r. Prace archeologiczne prowadzone w latach 2011 – 2012 wykazały jednak, iż w odkrytych mogiłach spoczywają szczątki obywateli II Rzeczypospolitej zamordowanych już po wkroczeniu Niemców na Wołyń.

W rezultacie dotychczasowych badań prowadzonych przez polskich i ukraińskich archeologów z dwóch masowych mogił położonych na terenie średniowiecznego grodziska wydobyto szczątki 747 osób. Większość ciał ( 514 ) spoczywało w dole o wymiarach 21,5 x 3 m. Ułożenie szkieletów wskazywało na to, iż przed egzekucją ofiary były starannie układane na warstwie trupów.

Zamordowani zasłaniali rękoma twarze, obejmowali inne osoby, matki tuliły dzieci. Układ szkieletów pozwala stwierdzić, iż ofiary były mordowane w sposób systematyczny i planowy grupami od 17 do 36 osób. W chwili śmierci ofiary były rozebrane. Jedynie przy szkielecie nr 414 odnaleziono polskie guziki marynarskie oraz fragmenty skórzanej odzieży. Odnalezione przy szczątkach łuski pozwalają stwierdzić, iż strzelano z broni kal. 9 mm amunicją wytworzoną w 1941 r. w niemieckiej wytwórni Hasag w Skarżysku Kamiennej.

Analiza antropologiczna szczątków pozwoliła stwierdzić, iż 47 % zamordowanych stanowiły kobiety, 27 % dzieci, 24 % mężczyźni. W przypadku 2 % szkieletów nie udało się jednoznacznie ustalić płci. W warstwie nad grobem odnaleziono min. carską 10 rublówkę oraz orzełka z polskiej czapki wojskowej.

W położonym nieopodal grobie nr 2 odnaleziono szczątki 232 osób. Wśród wydobytych przedmiotów znajdowały się min. fragmenty polskiego munduru wojskowego z guzikiem, fragment pagonu policyjnego, aluminiowy medalik, grzebienie oraz inne przedmioty osobiste. W przeciwieństwie do gronu nr. 1 szczątki były silnie przemieszane oraz przysypane wapnem. W warstwie nad grobem odnaleziono szczątki młodego mężczyzny w wieku 20-22 lat, zamordowanego najprawdopodobniej już po zasypaniu mogiły. W grobie nr 2 54% zamordowanych stanowiły kobiety, 26 % dzieci, 15 % mężczyźni. Płci 5 % ofiar nie udało się ustalić.

W trakcie prac ekshumacyjnych natrafiano także na przedmioty minionych epok: groty strzał, monety od XIV do XIX w. oraz fragmenty średniowiecznych naczyń. W założonych wykopach sondażowych odnaleziono kolejne szczątki oraz przedmioty min. guzik z przedwojennego polskiego munduru kolejarskiego.

Sposób mordu, przewaga liczebna kobiet i dzieci oraz ślady materialne takie jak łuski z broni palnej jednoznacznie wskazują, iż dokonali go Niemcy, najprawdopodobniej członkowie Einzatzgeuppen C działającej na terenie Ukrainy. Wstępne wyniki badań wskazują, iż zdecydowaną większość ofiar stanowią wołyńscy Żydzi, jednakże są wśród nich także Polacy, schwytani przez Niemców w pierwszych dniach po napaści na ZSRR.

Prace archeologiczne na terenie grodziska we Włodzimierzu Wołyńskim będą kontynuowane w przyszłym roku.