Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa

7.06.2011, Lwów.

Jesteś tu: Strona główna, Aktualności, Wydarzenia, 7.06.2011, Lwów. Drukuj

Fototeka ROPWiM:Wojciech Przesmycki

2011-06-08 13:18:51

PONOWNY POGRZEB ARCYBISKUPA TEODOROWICZA.

Arcybiskup Józef Teodorowicz, od 1902 r. Arcybiskup Ormiańsko-katolickiej Metropolii Lwowskiej (ostatni arcypasterz ormiański w Polsce), zmarł 4.12.1938 r. we Lwowie. Po jego śmierci, w uznaniu zasług dla Rzeczypospolitej, ogłoszono w całym kraju żałobę narodową. Zgodnie ze swą ostatnią wolą, ten wybitny patriota, poseł na Sejm RP i senator RP, kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, został pochowany na Cmentarzu Obrońców Lwowa. Ojciec Święty Jan Paweł II podczas beatyfikacji arcybiskupa lwowskiego Józefa Bilczewskiego 26.06.2001 r. we Lwowie wspomniał także arcypasterza ormiańskiego: „Pragnę również wymienić tu wielką postać arcybiskupa ormiańskiego Józefa Teodorowicza. Ten wybitny teolog i duszpasterz, mąż stanu i Kościoła, z mądrością i oddaniem przewodził ormiańskiej wspólnocie w ciągu pierwszych dziesięcioleci ubiegłego wieku”.

Aby uniknąć profanacji, którą zagrożony był grób Arcybiskupa podczas planowej dewastacji Cmentarza Orląt Lwowskich w czasach sowieckich, zwłoki tego zasłużonego duchownego zostały w 1971 r. potajemnie przeniesione, przez jego współpracowników i wychowanków, do grobowca rodziny Kłosowskich na Cmentarzu Łyczakowskim.

Bezskuteczne starania strony polskiej o ekshumację i ponowny pochówek Arcybiskupa trwały przez wiele lat od momentu uzyskania przez Ukrainę niepodległości (1991). Ostatnia rozmowa na ten temat ówczesnego Sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa ś.p. Andrzeja Przewoźnika z przedstawicielami polskich Ormian miała miejsce na początku 2010 r., krótko przed katastrofą smoleńską.

W dniach 13-15.04.2011 r. przedstawiciele Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa uczestniczyli w pracach archeologicznych, umożliwiających potwierdzenie tymczasowego miejsca spoczynku Arcybiskupa. Pierwszej oficjalnej informacji o pojawieniu się możliwości ponownego pochówku Arcybiskupa udzielił Naczelnik Wydziału Krajowego ROPWiM Adam Siwek podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji 20.04.2011 r. (odpowiadając na pytanie ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego).

29.04.2011 r. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa po uzyskaniu wszystkich wymaganych przez stronę ukraińską zezwoleń podpisała stosowny protokół polsko-ukraiński. W dniach 10-11.05. specjaliści ROPWiM (na czele z Naczelnikiem Wydziału Zagranicznego Maciejem Dancewiczem) w obecności przedstawicieli władz Lwowa, konsula RP Marcina Zieniewicza oraz przewodniczącego Rady Fundacji Ormiańskiej Macieja Bohosiewicza i proboszcza parafii centralnej ormiańsko-katolickiej w Warszawie ks. Artura Awdaljana dokonali identyfikacji i ekshumacji szczątków arcybiskupa (o czym – na podstawie informacji od ROPWiM – doniosła jako pierwsza Informacyjna Agencja Radiowa 10.05.). 12.05. podczas spotkania z Arcybiskupem Metropolitą Lwowskim Mieczysławem Mokrzyckim ustalono, iż ponowny pochówek arcybiskupa Teodorowicza nastąpi w dniu 7.06. Organizacją zajęły się: kancelaria Metropolity Lwowskiego, Fundacja Ormiańska, Centralna Parafia Ormiańsko-katolicka w Warszawie, Konsulat Generalny RP we Lwowie oraz Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Zapowiedź ponownego pochówku Arcybiskupa 7.06. umieściliśmy na stronie internetowej ROPWiM w dniu 18.05. (wraz z pierwszym serwisem fotograficznym), podając także dane kontaktowe współorganizatora uroczystości, Fundacji Ormiańskiej w Warszawie.

Uroczysty ponowny pochówek Arcybiskupa Józefa Teodorowicza w jego grobie na Cmentarzu Orląt Lwowskich miał miejsce 7.06.2011 r. Zgodnie z ustaleniami z Arcybiskupem Metropolitą Lwowskim Mieczysławem Mokrzyckim uroczystość nosiła charakter religijny.

Mszę św. żałobną celebrował J.E. Kazimierz Kardynał Nycz, Arcybiskup Metropolita Warszawski i Ordynariusz Obrządku Ormiańsko-Katolickiego w Polsce, który powiedział o Teodorowiczu m.in.: „To wielki patriota. Zatroskany o Polskę i jej powstanie po okresach zaborów, wielki kaznodzieja, ważny członek przedwojennej Konferencji Episkopatu Polski”, a homilię wygłosił J.E. Mieczysław Mokrzycki, Arcybiskup Metropolita Lwowski, który z kolei opisał Teodorowicza słowami: „Przeszedł do historii przede wszystkim jako polski gorący patriota i wybitny parlamentarzysta. [...] Zasłynął płomiennymi kazaniami przepełnionymi miłością do Boga i Ojczyzny”.

Uczestniczyli w niej m.in.: biskup pomocniczy Metropolii Lwowskiej Leon Mały, delegat zwierzchnika Ormiańskiego Kościoła Katolickiego patriarchy Nersesa Bedrosa XIX z Bejrutu – o. Kevork Noradounguian (który wraz z proboszczem Centralnej Parafii Ormiańsko-katolickiej w Warszawie ks. Arturem Awdaljanem odprawił egzekwie nad grobem), przedstawiciel Patriarchatu Kijowskiego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego arcybiskup Dymitr, przedstawiciele Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, przedstawiciele władz Lwowa, senator RP Łukasz Abgarowicz, Konsul Generalny RP we Lwowie Andrzej Drozd oraz konsulowie Marcin Zieniewicz i Jacek Żur, liczna delegacja Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (na czele z Sekretarzem Andrzejem Krzysztofem Kunertem, Naczelnikiem Wydziału Prezydialnego Teresą Baranowską, Naczelnikiem Wydziału Finansów i Kadr Halina Racką-Barszcz, Naczelnikiem Wydziału Zagranicznego Maciejem Dancewiczem i Naczelnikiem Wydziału Krajowego Adamem Siwkiem), władze Fundacji Ormiańskiej (Marta i Maciej Bohosiewiczowie), władze Związku Ormian w Polsce, przedstawiciele rodzin Teodorowiczow i Axentowiczów oraz innych rodzin ormiańskich z Warszawy, Bytomia, Gliwic, Krakowa, Oławy, Poznania i Wrocławia oraz z Ukrainy, przedstawiciele Polonii na Ukrainie.

Obecna była także (na wózku inwalidzkim) p. Janina Zamoyska, która 40 lat temu brała udział w ukryciu trumny Arcybiskupa.

Inna uczestniczka pogrzebu, p. Ilona Matusz-Tokarczyk, dziękując Fundacji Ormiańskiej za tę możliwość, napisała: „W 1925 roku moja cioteczna prababcia Jadwiga Zarugiewiczowa, polska Ormianka, na lwowskim cmentarzu dokonała wyboru jednej spośród trzech trumien, jaka została później złożona w Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. W ten sposób lwowska społeczność uhonorowała matkę, która utraciła syna w 1920 roku w bitwie pod Zadwórzem, wybierając ją symboliczną matką Nieznanego Żołnierza. W tamtym czasie było wielkie historyczne wydarzenie... Słuchając mszy żałobnej koncelebrowanej przez ks. kardynała Kazimierza Nycza oraz kazania wygłoszonego przez arcybiskupa lwowskiego Mieczysława Mokrzyckiego, na cmentarzu Orląt Lwowskich, w upalny czerwcowy dzień 2011 roku, miałam nieodparte wrażenie, że i ja uczestniczę w wyjątkowym wydarzeniu, które już stało się historycznym...”.