Misja Rady

Cmentarz mieszkańców Huty Pieniackiej, zamordowanych 28 lutego 1944 r. przez ukraińskich żołnierzy Polski cmentarz wojenny w Uzbekistanie Polski cmentarz wojenny w Miednoje fot. Krzysztof Hejke

Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa została powołana przez Sejm RP ustawą z 2 lipca 1947 roku. W tym samym dniu utworzono państwowe muzea na terenach byłych niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady Auschwitz-Birkenau i Lublin (Majdanek).

Rada OPWiM jest ciałem społecznym powoływanym na 4-letnią kadencję przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jej Przewodniczącym jest od r. 2001 Władysław Bartoszewski. Ustawowe zadania Rady OPWiM na co dzień realizuje Biuro, którym kieruje Sekretarz Andrzej Krzysztof Kunert. Działalność Rady OPWiM finansowana jest z budżetu państwa polskiego.

Rada OPWiM jest jedynym w Polsce organem państwowym inicjującym i koordynującym działalność związaną z upamiętnianiem historycznych wydarzeń i miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa narodu polskiego w kraju i zagranicą, a także walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Polski. Do jej zadań należy m.in.:

  • sprawowanie opieki nad miejscami walk i męczeństwa Polaków oraz upamiętnianie związanych z nimi faktów, wydarzeń i postaci,
  • sprawowanie opieki nad grobami i cmentarzami wojennymi Polaków oraz cmentarzami wojennymi innych narodów na terenie Polski,
  • inspirowanie oraz współdziałanie w organizowaniu obchodów, uroczystości, przedsięwzięć wydawniczych i wystawienniczych, a także popularyzowanie miejsc, wydarzeń i postaci historycznych związanych z walkami i męczeństwem,
  • ocena stanu, a także - w odniesieniu do zagranicy organizowanie i sprawowanie opieki nad miejscami i trwałymi obiektami polskiej pamięci narodowej, szczególnie nad cmentarzami i mogiłami wojennymi oraz cmentarzami ofiar systemów totalitarnych,
  • sprawowanie funkcji opiniodawczej i opiekuńczej nad muzeami-miejscami pamięci, utworzonymi na terenach byłych niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, szczególnie w Oświęcimiu-Brzezince, na Majdanku, w Sztutowie, Rogoźnicy, Łambinowicach, Treblince, Radogoszczy i Żabikowie.

Do połowy lat 80. Rada OPWiM prowadziła głównie akcję upamiętniania postaci i miejsc związanych z walką i męczeństwem narodu polskiego w czasie II wojny światowej. Koniec lat 80. postawił przed Radą OPWiM nowe zadania, m.in. w tej części II RP, która w 1939 roku w wyniku ustaleń paktu Ribbentrop- Mołotow i agresji na Polskę Niemiec i ZSRS, znalazła się w granicach Związku Sowieckiego. Pozostało tam wiele miejsc i obiektów niezwykle ważnych dla dziedzictwa narodowego Polaków, polskiej historii i kultury.

Najistotniejszymi ze względu na narodowe i religijne tradycje – obiektami polskiej pamięci za wschodnią granicą Polski są cmentarze, kwatery wojenne, groby żołnierskie i liczne nie oznakowane mogiły, rozsiane w miejscach bitew lub zbrodni, popełnionych na żołnierzach i cywilnej ludności polskiej, a także groby wybitnych Polaków. Za priorytetowe zadanie Rada OPWiM uznała budowę polskich mogił wojennych z lat 1918-1920 i 1939-1945 oraz rekonstrukcję częściowo lub całkowicie zniszczonych po 1939 r. cmentarzy wojennych.

Polski cmentarz wojenny w UzbekistanieOd 1989 roku Rada OPWiM, zgodnie z decyzją najwyższych władz państwowych, realizowała program upamiętnienia ofiar zbrodni katyńskiej obejmujący m.in. odnalezienie szczątków ok. 22 tys. Polskich policjantów i oficerów WP zamordowanych przez NKWD, ekshumacje tych szczątków, opracowanie wykazów ofiar zbrodni, projektów cmentarzy i samą budowę największych na terenach b. Związku Sowieckiego polskich cmentarzy wojennych w Katyniu i Miednoje (Rosja) oraz w Charkowie (Ukraina).

Zasługą Rady OPWiM jest odbudowa niemal całkowicie zrujnowanego Cmentarza Obrońców Lwowa, wielu cmentarzy żołnierzy polskich z walk i wojen XIX i XX w., w tym m.in. powstańców listopadowych i styczniowych, żołnierzy Września 1939 r. i Armii Krajowej na dawnych kresach wschodnich RP, dziś suwerennych państwach powstałych po rozpadzie Związku Sowieckiego. Tylko w ostatnim czasie Rada OPWiM odbudowała 11 cmentarzy polskich żołnierzy z Armii Polskiej na Wschodzie gen. W. Andersa oraz ludności cywilnej na terenie Uzbekistanu i 2 w Kazachstanie. Staraniem Rady OPWiM odnowiono też cmentarze polskich uchodźców w Iranie, m.in. w Teheranie, Pahlevi i Isfahanie. Na szlaku uchodźczym odbudowano i upamiętniono cmentarze w Indiach, Afryce i innych państwach tych rejonów świata.

Rada stale współpracuje z partnerami, m.in. w Rosji, na Litwie i Ukrainie, w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji, USA. Instytucjonalnie natomiast m.in. z Komisją Kongresu USA ds. Ochrony Amerykańskiego Dziedzictwa Zagranicą, Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie, Yad Vashem w Izraelu, VDK w Niemczech i innymi instytucjami zagranicznymi.